NABOKOW Władimir Władimirowicz (pseud. W. Sirin, W. Szyszkow), ur. 10 (22) IV 1899 Petersburg, zm. 2 VII 1977 Montreux (Szwajcaria), rosyjsko-anglosaski pisarz, tłumacz i eseista, ponadto entomolog i problemista szachowy. Pochodził z zamożnej rodziny ziemiańskiej. Ojciec był politykiem liberalnym, działaczem partii konstytucyjnych demokratów (kadetów). Ukończył Szkołę Tieniszewa w Petersburgu (1916), po emigracji z Rosji studiował w Cambridge (Trinity College) literaturę francuską i entomologię (1919-22). Mieszkał w Berlinie (1922-37), Paryżu (1937-40), USA (1940-60) i Szwajcarii (1960-77). Wykładał literaturę europejską w uczelniach amerykańskich, m.in. Cornell University w Ithaca (1948-58) oraz pracował przez 6 lat w dziale entomologicznym Muzeum Zoologii Porównawczej Uniwersytetu Harvarda w Cambridge. W 1945 przyjął obywatelstwo USA. Otrzymał liczne wyróżnienia: Nagrodę Guggenheima (dwukrotnie), Nagrodę Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury oraz American National Medal for Literaturę i in. Debiutował w 1916 wydając zb. wierszy. Uprawiał poezję oraz dramat przez całe życie, jednak uznanie krytyki literackiej i czytelników zyskał przede wszystkim za utwory prozatorskie, a zwłaszcza powies'ci. W okresie niemiecko-francuskim pisał je wyłącznie po rosyjsku: Maszeńka (1926, Maszeńka), Korni, dama, walet (1928, Król, dama, walet), Obrona Łużyna (Zasz-czita Łużyna, 1930), Podwig (1931, Wyczyn), Camera obscura (1933, Camera obscura), Zaproszenie na egzekucję (Prigłaszenije na kazń, 1938), Dar (1938, Dar). Dzięki nim zajął w środowisku twórczym emigragi rosyjskiej odrębną pozycję estetyczną. Pojmował sztukę słowa w kategoriach autotelicznych. Najbliższą była mu tradycja prozy symbolistycznej (w wydaniu A. Biełego). Kierował swoją uwagę na odsłanianie tragizmu egzystencji jednostki - bohatera hamletyzującego, indywidualisty - zmagającej się z sytuacją emigranta, z naporem prymitywnej cywilizacji, z nieubłaganym losem oraz poszukującej utraconej Arkadii. Taką problematykę realizował łącząc technikę realizmu psychologicznego i wykwintną stylistykę z poetyką gry literackiej (zawikłania fabularne, przeplatanie sfery realnej z mistyczno-irragonalną w strukturze narracji, stylizacje i reminiscencje itp.). Uniwersalistyczne wyznaczniki twórczości N. uległy wzmocnieniu w okresie amerykańsko-szwajcarskim, kiedy napisał szereg głośnych powieści w języku angielskim: Prawdziwe życie Sebastiana Knighta (The Real Life of Sebastian Knight, 1941), Bend Sinister (1947, Bękarci znak), Lolita (Lolita, 1955), Pnin (Pnin, 1957), Pale Fire (1962, Blady blask), Ada or Ardor: A Family Chronicie (1969, Ada albo pasja. Kronika rodzinna), Przejrzystość rzeczy (Transparent Things, 1972), Patrz na te arlekiny! (Look at the Harleąuins! 1974). Wydał utwory autobiograficzne: Conclusive Evidence (1951, Niezbite świadectwo), Tamte brzegi (Drugi/e bieriega, 1954) i Speak, Memory (1967, Mów, pamięci). Tłumaczył na język rosyjski pisarzy francuskich (m.in. R. Rollanda) i angielskich (m.in. L Carrolla) oraz rosyjskich na język angielski (A. Puszkina, M. Lermontowa, E Tiutczewa). W 1960 opublikował przekład filologiczny poematu staroruskiego Słowo o wyprawie Jgora (The Song of Igor's Campaign: Ań Epic of the Twelfth Century), a w 1964 powieści wierszem A. Puszkina Eugeniusz Oniegin (Eugene Onegin), załączając obszerne komentarze historycznoliterackie. Również znaczący jest jego dorobek literaturoznawczy, zawierający m.in. eseje i wykłady: Nikolai Gogol (1944, Nikołaj Gogol), Lectures on Ulysses (1980, Wykłady o Ulissesie), Rosyjska literatura, cenzorzy i czytelnicy (Lectures on Russian Literaturę, 1981). Pisarstwo N., z początku odbierane przez rosyjską krytykę emigracyjną niechętnie z powodu innowacyjności i odejścia od dydaktycznej tradycji literatury rosyjskiej, zostało wysoko ocenione przez kręgi literackie Zachodu. Jego utwory osiągnęły duże nakłady, były tłumaczone na wiele języków, niektóre z nich zekranizowano. Pisarzowi i jego dziełu poświęcono sporo studiów, organizowano konferencje, zapoczątkowano edycję periodyku "The Vladimir Nabokov Research Newsletter" (od 1984 - "The Nabokovian"). W ZSRR dzieła N. zaczęto publikować dopiero w latach 80. z nastaniem pieriestrojki.
